რატომ იგონებენ პატარები სიტყვებს
გააზიარე:
თქვენი პატარა ბუშტზე მიუთითებს და ამაყად ამბობს: “ბა! ბა ცაში აფრინდა!”
თქვენ ფიქრობთ, გაუსწოროთ არასწორად წარმოთქმული სიტყვა თუ თავადაც გამოგონილი სახელი გამოიყენოთ. რა უფრო სასარგებლოა ბავშვის განვითარებისთვის?
აი, სიმართლე, რომელიც ერთდროულად დაუჯერებელიცაა და იმედის მომცემიც: სიტყვების გამოგონება მეტყველების პრობლემაზე არ მიუთითებს, ეს მეტყველების განვითარების ეტაპია და თუ გამუდმებით გაუსწორებთ, შესაძლოა, განვითარების პროცესი უფრო შეაფერხოთ, ვიდრე დააჩქაროთ.
ვნახოთ, რა ხდება ამ დროს პატარა, მაგრამ საოცრად ჭკვიან ტვინებში.
გამოგონილი სიტყვები აქტიური ენობრივი განვითარების ნიშანია
როდესაც პატარა სიტყვებს იგონებს, ის არც დაბნეულია და არც არასწორად ესმის სიტყვების მნიშვნელობა – ის გაცილებით საინტერესო პროცესს გადის: სწავლობს, როგორ მუშაობს ენა.
დაახლოებით 18 თვიდან 3 წლამდე ბავშვები განვითარების იმ ეტაპზე არიან, როცა:
- გაცილებით მეტი ესმით, ვიდრე შეუძლიათ თქვან;
- მათ გონებაში სათქმელი ისე სწრაფად ჩნდება, რომ ტვინი მის გასწორებას ვერ ასწრებს;
- კომუნიკაცია სურთ დაუყოვნებლივ და არა მოგვიანებით.
ამიტომ დუმილის ნაცვლად ისინი ცარიელ ადგილებს გამოგონილი სიტყვებით ავსებენ.
გამოგონილი სიტყვა შეიძლება გაჩნდეს:
- ბგერისგან, რომელიც კონკრეტულ საგანთან ასოცირდება;
- რეალური სიტყვის შემოკლებით;
- ორი სიტყვის შერწყმით;
- ერთხელ გაგონილი სიტყვის საკუთარი ვერსიისგან.
ლინგვისტები ამას კრეატიულ სიტყვათა შექმნას უწოდებენ და მიიჩნევენ, რომ ეს ჯანსაღი კოგნიტიური და ენობრივი განვითარების ნიშანია.
სხვა სიტყვებით, თქვენი პატარა კი არ ჩამორჩება ენობრივი განვითარებით, არამედ მეტად სასარგებლო ექსპერიმენტებს ატარებს.
რატომ არ იყენებენ პატარები სწორ სიტყვებს
ზრდასრულებს გვგონია, რომ ენის სწავლა მიბაძვით ხდება, პატარები კი გვაჩვენებენ, რომ ეს პრობლემის გადაჭრის პროცესი უფროა.
იმისთვის, რომ სწორი სიტყვა გამოიყენოს, ბავშვს სჭირდება:
1. სიტყვის დამახსოვრება;
2. საჭირო მომენტში მისი გახსენება;
3. სწორი ობიექტისთვის მისადაგება;
4. მისი წარმოთქმა მოუმწიფებელი სამეტყველო აპარატით.
ორი წლის ბავშვისთვის ეს მეტისმეტად ბევრია.
როცა პატარა, ნაცვლად ამისა, იგონებს სიტყვას, ეს ნიშნავს, რომ:
* მას ესმის კონცეფცია;
* სურს კომუნიკაცია;
* საკმაოდ თავდაჯერებულია, რათა სცადოს.
ასეთ შემთხვევებში დუმილი უფრო შემაშფოთებელი უნდა იყოს, ვიდრე მსგავსი კრეატიულობა.
სიტყვების გასწორების ფარული რისკი
როდესაც მშობლები ბავშვს მეტყველებას უსწორებენ, პატარა ფიქრობს:
* “არასწორად ვთქვი”;
* “ჩემი მცდელობა საკმარისი არ იყო”;
* “აღარ ვიტყვი, თუ დარწმუნებული არ ვიქნები, რომ სწორია”.
ზოგს ეს მომენტი მარტივად გადააქვს და ჩვეულებრივ აგრძელებს მეტყველებას, მაგრამ განსაკუთრებით მგრძნობიარე ბავშვებზე უარყოფითად მოქმედებს. მათ შესაძლოა უკლონ ლაპარაკს ან საერთოდ შეწყვიტონ, რათა კვლავ არასწორად არ თქვან რომელიმე სიტყვა.
ადრეული მეტყველების განვითარების კვლევები აჩვენებს, რომ პატარები სიტყვებს ყველაზე უკეთ მაგალითებით სწავლობენ და არა პირდაპირი გასწორებით. სიტყვის სწორი ფორმის მოსმენა, გამეორების მოთხოვნის გარეშე, გაცილებით ეფექტურია.
ოქროს სტანდარტი
გამოგონილ სიტყვებზე საუკეთესო პასუხია განვრცობა.
პატარა ამბობს:
"მანქანა ვუმ-ვუმს შვება!“
თქვენ კი პასუხობთ:
"მართალია! მანქანა იქოქება! მანქანა სწრაფად მიდის!"
ამ დროს თქვენ:
* არ უსწორებთ;
* არ აიძულებთ გამეორებას;
* უბრალოდ აძლევთ განმარტებას და უფართოვებთ ლექსიკურ მარაგს.
ეს სამ მნიშვნელოვან შედეგს იძლევა:
1. ბავშვი გრძნობს, რომ მისი გესმით;
2. კონტექსტში ისმენს სიტყვის სწორ ფორმას;
3. რწმუნდება, რომ კომუნიკაცია უსაფრთხო და სასიამოვნოა.
თანდათან ტვინი ზეწოლის გარეშე, თავად ჩაანაცვლებს გამოგონილ სიტყვას სწორით.
როდის არის გამოგონილი სიტყვები სასარგებლო
გამოგონილი სიტყვების გამოყენება:
- თავდაჯერებას მატებს პატარას;
- ხელს უწყობს უფრო გრძელი წინადადებების აგებას;
- ამცირებს ფრუსტრაციის და ტანტრუმის რისკს;
- აძლიერებს მშობლისა და ბავშვის კავშირს.
ზოგი ბავშვისთვის გამოგონილი სიტყვები ერთგვარი ემოციური მხარდაჭერაა. მაგალითად, სიტყვები, რომლებითაც გამოხატავს, რომ დაღლილია ან სიმშვიდე სურს. ასეთი სიტყვების სწრაფი გასწორება არა მხოლოდ მეტყველების განვითარებას, არამედ ემოციურ თვითგამოხატვასაც აფერხებს.
როდის არის გამართლებული სიტყვების გასწორება?
მაშინ, როცა:
* პატარა სიტყვას არასწორად იყენებს, რაც წარმოშობს დაბნეულობას ან ვნებს უსაფრთხოებას;
* ბავშვი უკვე დიდია (3-4 წლის), მაგრამ ჯერ კიდევ ძლიერ არის დამოკიდებული გამოგონილ სიტყვებზე;
* გამოგონილი სიტყვა ანაცვლებს უკვე კარგად ნაცნობს და ხშირად გამოყენებულს.
მაგრამ ამ შემთხვევაშიც კი გასწორება უნდა იყოს მოდელირება და არა ძალდატანება სიტყვის სწორი ფორმით ჩანაცვლებისთვის.
ბილინგვური პატარები
თუ თქვენი პატარა ერთზე მეტ ენას ისმენს, ხშირად გამოიყენებს გამოგონილ სიტყვებს და ეს სავსებით ნორმალურია.
შესაძლოა:
* ენები ერთმანეთში აერიოს;
* გამოიყენოს ერთი ენის გრამატიკა მეორეზე ლაპარაკის დროს;
* შექმნას ჰიბრიდული სიტყვები.
ეს დაბნეულობა არ არის, ეს ლინგვისტური მოქნილობაა.
კვლევები აჩვენებს, რომ ბილინგვური ბავშვები დროთა განმავლობაში ეწევიან და ხშირად უსწრებენ კიდეც ენობრივი განვითარებით ერთენოვან თანატოლებს.
რას ამბობს ეს ყველაფერი თქვენი პატარას ხასიათზე
სიტყვების გამომგონებელი პატარები ხშირად იზრდებიან:
* კრეატიულ მოაზროვნეებად;
* თავდაჯერებულ კომუნიკატორებად;
* ბავშვებად, რომლებსაც შეცდომის არ ეშინიათ.
ისინი სრულყოფილებას არ ელიან და თავისუფლად გამოხატავენ საკუთარ აზრს.
რჩევები მშობლებისთვის
* გაამახვილეთ ყურადღება მნიშვნელობაზე და არა ფორმაზე.
* სწორი სიტყვა გაიმეორეთ ბუნებრივად, გამეორების მოთხოვნის გარეშე.
* მოერიდეთ ფრაზას "სწორად თქვი!", რადგან ის ზრდის შფოთვას.
* დააფასეთ კომუნიკაციის მცდელობა – საუბარი მცირე ასაკში დიდი გამბედაობაა.
გახსოვდეთ, რომ გამოგონილი სიტყვები შეცდომები არ არის. ისინი საფეხურებია და მათი მეშვეობით თქვენი პატარა საკუთარ ენას ნაბიჯ-ნაბიჯ, ბგერიდან ბგერამდე აშენებს.
ლიკა ქათამაძე
