სიმშვიდე გაურკვევლობის ჟამს

როდესაც ჩვენ გარშემო მოვლენები ისე ვითარდება, რომ კვირიდან კვირამდე არ ვიცით, რა მოგველის, ბუნებრივია, ემოციური დისკომფორტი გვიჩნდება. გვინდება, ირგვლივ ყველაფერი ვაკონტროლოთ, რადგან ვერ ვუმკლავდებით მომავალთან დაკავშირებულ შფოთვას. სამწუხაროდ, ყველაფრის კონტროლი შეუძლებელია, რაც შფოთვას აორმაგებს.

ბოლო დრომ როგორც ადგილობრივ, ისე გლობალურ დონეზე ბევრი ცვლილება მოიტანა. თითქმის ყოველდღე გვესმის უსიამოვნო ამბები, რაც, ბუნებრივია, გვანერვიულებს. ვნერვიულობთ არა მხოლოდ იმაზე, რაც ახლა ხდება, არამედ იმაზეც, რაც მოხდება. წარმოვიდგენთ სხვადასხვა უარყოფით სცენარს, ვცდილობთ, თავი უარესისათვის შევამზადოთ. ამ დროს ადამიანის ბუნებრივი რეაქციაა, გაიხსენოს ყველაფერი ცუდი და მომავლისგანაც მხოლოდ ცუდს ელოდოს.

ადამიანების უმეტესობა ჩვევებით ვიმართებით. გვიყვარს რუტინა, გვიყვარს წინასწარმეტყველებადი გარემო, გვიყვარს, როდესაც წინასწარ შეგვიძლია იმის გამოცნობა, რა მოხდება ხვალ, ერთ თვეში, წლის ბოლოს. ბოლო ერთი წელია, ხვალინდელი დღის კი არა, მომდევნო ერთი საათის მოვლენების გამოცნობაც კი შეუძლებელია. ყველაფერი ხდება კატასტროფულად სწრაფად და ინფორმაციაც მყისიერად ვრცელდება, ისე, რომ ჩვენ ამ ინფორმაციის ვერც მიღებას, ვერც გადახარშვას ვერ ვასწრებთ.

სიმშვიდის დაბრუნება

ასეთ დროს ილუზორულია იმედი, რომ ვარჯიშით თუ მიდგომის შეცვლით "სტრესისგან განვიკურნებით". ეს რეალობისგან გაქცევა უფრო იქნებოდა, ვიდრე ნამდვილი შვება. თუმცა არსებობს რამდენიმე რჩევა იმის შესახებ, როგორ გავიადვილოთ ნეგატიური მოვლენების გადატანა:

* ლმობიერად მოეკიდეთ საკუთარ თავს. შესაძლოა, თქვენი ახლობლები უფრო მედეგად ხვდებოდნენ ცხოვრების გამოწვევებს. არა უშავს, ნუ გაბრაზდებით იმის გამო, რომ სხვებზე ადვილად გერევათ სევდა ან გიპყრობთ შფოთვა. შეახსენეთ საკუთარ თავს, რომ სტრესთან გამკლავებას დრო სჭირდება და მოთმინებით და ლმობიერებით მოეკიდეთ თქვენს ემოციებს.

* გაიხსენეთ წარსული წარმატებები. მრავალ ჩვენგანს გამოუვლია მყისიერი ცვლილებების, ეკონომიკური სიდუხჭირის, უშუქობის, რიგების, დაუცველობის წლები. მიუხედავად ამისა, გადავრჩით. გაიხსენეთ, როგორ უმკლავდებოდით სირთულეებს წარსულში, რა გეხმარებოდათ, რა ძლიერი მხარეები გქონდათ და იცოდეთ, რომ ამ ძლიერ მხარეებს ახლაც შეგიძლიათ დაეყრდნოთ.

* ნაკლები დრო დაუთმეთ ახალ ამბებს. გარდა მედიებისა, ამბებს სოციალური ქსელიდანაც ვიგებთ – მეგობრები აზიარებენ მომხდარს, წერენ თავიანთ აზრს, არსებობს უამრავი გვერდი და ჩატი, რომლებიც ინფორმაციის გაცვლა-გამოცვლას ემსახურება. თუ ჩაგვითრია, შესაძლოა, მთელი დღე  მხოლოდ ახალი ამბები გაცნობასა და მათ განხილვაში გავატაროთ. ეცადეთ, დაუწესოთ ლიმიტი საკუთარ თავს. გაცენით მხოლოდ დღის შეჯამებას. ნუ გაეცნობით სიახლეებს ძილის წინ. ვიდეოებს ტექსტური ინფორმაცია ამჯობინეთ.

* მიუგდეთ ყური საკუთარ რჩევებს.  ჰკითხეთ თქვენს თავს: "ასეთი პრობლემით ჩემთან მეგობარი რომ მოსულიყო, რას ვურჩევდი?" წარმოიდგინეთ თქვენი სიტუაცია გარედან და შესაძლოა, ახალი პერსპექტივა დაინახოთ.

* დაუთმეთ დრო საკუთარ თავზე ზრუნვას. არ მისცეთ უფლება სტრესს, ჯანსაღ რუტინას ჩამოგაშოროთ. თავს ძალა დაატანეთ, რომ ჯანსაღად იკვებოთ, ფიზიკურად დაიტვირთოთ და საკმარისად გეძინოთ. ახლა  ჯანსაღი ჩვევები გაცილებით მნიშვნელოვანია, ვიდრე სიმშვიდის ჟამს იყო.

* დაეყრდენით ადამიანებს, რომლებსაც ენდობით. როდესაც ვშფოთავთ, ხანდახან საკუთარი თავის იზოლაციას ვახდენთ, შინიდან მხოლოდ აუცილებელ საქმეებზე გავდივართ ან საერთოდ არ გავდივართ, აღარ ვნახულობთ მეგობრებს, ნათესავებს. ეცადეთ, დრო გაატაროთ იმ ადამიანებთან, რომლებსაც ბოლომდე ენდობით. მათთან შეხვედრა ძალისხმევას რომც ითხოვდეს, გაიღეთ ეს ძალისხმევა. გარშემო მყოფების მხარდაჭერა ახლა ძალიან მნიშვნელოვანია.

* გააკონტროლეთ ის, რისი კონტროლიც შეგიძლიათ, მაგალითად, დაგეგმეთ, როდის ისადილებთ, რას ჩაიცვამთ, როდის დაწვებით, როგორ დაალაგებთ ოთახს, რა საქმეს რის შემდეგ მოჰკიდებთ ხელს, როდის დაისვენებთ. ეს ზოგადი უკონტროლობის განცდას შეამცირებს და შვებას მოგიტანთ.

* აღიარეთ თქვენი განცდები და მიიღეთ სიტუაციის რეალობა. შფოთვა ბუნებრივი რეაქციაა არაბუნებრივ ვითარებაზე. აღიარეთ და მიიღეთ, რომ გეშინიათ, ღელავთ, გადაიღალეთ.

* გაიხსენეთ, რა დარჩა თქვენს ცხოვრებაში სტაბილური. ეს შეიძლება იყოს ოჯახთან ურთიერთობა, სამსახური, ყოველდღიური რუტინა, რომელიც არ შეცვლილა. ცნობიერად დაუთმეთ დრო იმის  გააზრებას, რა გაძლევთ ცხოვრებაში სტაბილურობის შეგრძნებას.

* დაისახეთ მოკლევადიანი, ადვილად მისაღწევი მიზნები. არ აქვს მნიშვნელობა, რამდენად პატარაა ეს მიზანი. დაიწყეთ თუნდაც ქოთნის ყვავილის მოვლით. ეს მოგანიჭებთ განცდას, რომ რაღაცებს მართავთ და ეს კარგად გამოგდით.

* გახსოვდეთ, რომ თქვენი აზროვნება ახლა შეცვლილია და მომავლის კატასტროფულ ფერებში დანახვისკენ გიბიძგებთ. როდესაც ძლიერი ემოცია აგიტანთ, ჰკითხეთ საკუთარ თავს, ეს ემოცია შიშზეა დაფუძნებული თუ ნამდვილ ფაქტზე.

* ხელი მოჰკიდეთ ისეთ აქტივობებს, რომლებიც აწმყოში გაბრუნებთ. ეს შეიძლება იყოს სეირნობა, ხელსაქმე, ვარჯიში, ძერწვა, მცენარეების მოვლა...

* შეძლებისდაგვარად ასიამოვნეთ საკუთარ თავს. ცნობიერად გამოყავით დრო ცხელი შხაპისთვის, სიწყნარეში ყავის დასალევად; გადაფურცლეთ თქვენი საყვარელი წიგნი, მოიმზადეთ ბავშვობის დროინდელი საყვარელი საჭმელი.

რთული შემთხვევები

როდესაც გარემო სტრესული, არაწინასწარმეტყველებადი ხდება, როდესაც ერთიმეორის მიყოლებით ვიგებთ ცუდ ამბებს, არ არის გასაკვირი, რომ შფოთვა გვიტევს. ზამთრის ცივ და ბნელ დღეებში და გაზაფხულის უამინდობაში გარემოს უარყოფითი გავლენა კიდევ უფრო მტკივნეულად  აღიქმება. ამ დროს ჩვენი ორგანიზმი ისედაც დასუსტებულია და სიმშვიდის პირობებშიც კი გვიჭირს, ავყვეთ იმ ტემპს, რომელსაც თანამედროვე სამყარო მოითხოვს.

გარდა ამისა, თუ წარსულში ტრავმული მოვლენა განგვიცდია, შესაძლოა, დაძაბულ ვითარებაში ტრავმის აღქმა გააქტიურდეს. ამას რეტრავმატიზაციას ვუწოდებთ. მაგალითად, თუ ადამიანს გამოვლილი აქვს ომი და სახლის დაკარგვა, მასზე გაცილებით უარესად მოქმედებს ომსა და არეულობაზე საუბარიც კი, მით უმეტეს – ძალადობის დანახვა, თუნდაც ეკრანზე.

ცვლილებების ჟამს ბევრი ობიექტურად კარგავს სტაბილურობის განცდას, რადგან საფრთხე ემუქრება მის სამსახურს, მისი ახლობლების კეთილდღეობას, უარესობისკენ იცვლება ოჯახის ეკონომიკური მდგომარეობა, იმატებს მღელვარება საკუთარი თავისა და ოჯახის წევრების გამო.

ამ ყველაფერს ემატება საზოგადოების დაყოფა, უნდობლობის გაჩენა, მუდამ იმაზე ფიქრი, ვისთან რისი თქმა შეიძლება ისე, რომ ამ ნათქვამს უარყოფითი შედეგი არ მოჰყვეს. უნდობლობა ქრონიკული საწამლავია, რომელიც ხელს გვიშლის, თავი სოციალური ჯგუფის ნაწილად ვიგრძნოთ, ვპოვოთ კომფორტი თანატომელებსა და თანაგუნდელებთან, ჩვენიანებთან ერთად ყოფნაში.

შესაბამისად, არ არის გასაკვირი, რომ ზოგიერთ ადამიანს კლინიკური დეპრესია, გადაღლილობა, გამოფიტვა და მუდმივი შფოთვა უვითარდება. ასეთ დროს ზემოთ აღწერილი პატარა ნაბიჯები შვებას ვერ მოიტანს, პირიქით, იქცევა კიდევ ერთ შეუსრულებელ ამოცანად და ამის გამო თავს კიდევ უფრო უსუსურად ვიგრძნობთ.

თუ გრძნობთ, რომ ძილ-ღვიძილის რეჟიმი აგერიათ, მოგემატათ ან დაგეკარგათ მადა, მთელი დღე მხოლოდ ცუდზე ფიქრობთ, ხშირად შფოთავთ, გიჩქარდებათ გული, გაქვთ სუნთქვის უკმარისობა, პანიკური შეტევები, თავს ვერ ართმევთ მარტივ დავალებებს, გაღვიძებისას ნანობთ, რომ რეალობას დაუბრუნდით, ხშირად გაწუხებთ კოშმარები, მომავალში საიმედოს ვერაფერს ხედავთ, თან გდევთ დაძაბულობა და საფრთხის შიში, უმიზეზოდ გახსენდებათ თქვენი ცხოვრების უმძიმესი მოემენტები ან უბრალოდ გრძნობთ, რომ გადაიწვით, მიმართეთ ფსიქოთერაპევტს, ხოლო მედიკამენტური ჩარევისთვის – ფსიქიატრს.

აუცილებელად მიმართეთ სპეციალისტს, თუ გადაგიტანიათ ტრავმული მოვლენები, მიდრეკილი ხართ შფოთვისკენ, წარსულში გქონიათ დეპრესია. გახანგრძლივებულმა სტრესმა შესაძლოა გააღვიძოს მიძინებული მდგომარეობა.

სამწუხაროდ, სამყარო ისეა მოწყობილი, რომ დროდადრო ბრუნდება არეულობის, ძალადობის, არასტაბილურობის დრო. მზად უნდა ვიყოთ იმისთვის, რომ ასეთი დრო ყველა ჩვენს სუსტ წეტილს დაარტყამს, ფსიქიკურად და ფიზიკურად მოგვშლის. აუცილებელია, ცნობიერად დავეხმაროთ საკუთარ თავს სტრესის გადატანაში, სანამ რთული პერიოდი არ გადაივლის და ქვეყანაში არ გამოიდარებს.

რუბრიკას უძღვება ფსიქოთერაპევტი ლიკა ბარაბაძე